Sting like a bee

Sting like a bee (SLB) is het journalistieke productiebedrijf van Bart Nijpels (1960). Nijpels maakt documentaires voor diverse omroepen. In 2013 en 2016 won hij De Loep, de jaarlijkse prijs van de Vereniging voor Onderzoeksjournalisten  (VVOJ). Hij begeleidt jonge onderzoeksjournalisten en verslaggevers. Geeft cursussen en doceert onderzoeksjournalistiek. Af en toe schrijft hij, in kranten, bladen en op z’n blog. Veel producties en publicaties zijn op deze website te vinden. Tot medio 2015 gaf hij leiding aan de documentairerubriek Reporter (KRO). Nijpels is, via Sting like a bee, ook in te huren als (onderzoeks) journalistieke coach of eindredacteur (plaatsvervangend/ ad interim).

Voor hij zijn bedrijf begon, werkte hij jarenlang als verslaggever voor Netwerk, Brandpunt, Profiel en Reporter. In 2000 ontving hij, op het televisiefestival in Monte Carlo een nominatie voor zijn reportage over klokkenluider Paul van Buitenen en de val van de Europese Commissie. Hij maakte een reeks reportages en documentaires over onderwerpen als Srebrenica, de Hofstadgroep, de Joint Strike Fighter (JSF), Afghanistan en luchtvaartmaatschappij Ryanair.

vlcsnap-2012-12-01-17h13m06s216

Afghanistan, boordschutter in helikopter. Vlucht boven Uruzgan, 2009.

mayday

Drie gezagvoerders en een ‘first officer’ van Ryanair doen hun verhaal.

.IMG_2836

Bart Nijpels (l) en Marco de Lange (r) met De Loep 2013

Samen met collega Marco de Lange, won Nijpels in 2013 De Loep, de jaarlijkse prijs van de Vereniging voor Onderzoeksjournalisten  (VVOJ) voor ‘Mayday Mayday’ over luchtvaartmaatschappij Ryanair. Een onthullend tweeluik dat tot een slepende rechtszaak leidde die Ryanair, na drie jaar procederen, tot bij de Hoge Raad verloor.

15134552_10207834552362108_4487239334645478490_n

Uit het juryrapport: ‘Het Argosteam heeft de geschiedenis herschreven.’

In 2016 won Nijpels (l) samen met VPRO collega Huub Jaspers (2de van rechts) De Loep opnieuw. Deze keer voor de Human/VPRO- documentaire ‘Waarom Srebrenica moest vallen’. De jury oordeelde ruimhartig in haar rapport: “Deze documentaire komt griezelig in de buurt van perfecte onderzoeksjournalistiek. Het Argosteam heeft de geschiedenis herschreven. Aanhoudend, diepgravend, goed in beeld gebracht, alle partijen aan het woord gelaten, revelerend en relevant. Kortom: verplichte kost op voorschrift van de Loepjury.”

De naam Sting like a bee is gebaseerd op een uitspraak van bokser Muhammed Ali: “Float like a butterfly, sting like a bee.”  Een metafoor voor onderzoeksjournalistiek: Rondfladderen, neuzen, graven in politiek, sport, cultuur en zakenleven. Maatschappelijk relevante misstanden blootleggen, steken als een bij, dat is onze opdracht.

vlcsnap-209390

Sting like a bee heeft de ambitie onderzoeksjournalistiek te bedrijven en stimuleren op basis van de overtuiging dat onafhankelijke controle van de macht van vitaal belang is voor een gezonde democratie.

De suggestie dat sociale media en ‘datajournalistiek’ die controlefunctie kunnen vervangen berust op een misvatting. Het zijn nieuwe, handige en toegankelijke manieren om gegevens te verzamelen (en verspreiden). Data kunnen tot verhelderende inzichten leiden. Een handig hulpmiddel, een aftrap. Maar onderzoeksjournalistiek begint daar pas. Het is een vak. Het vereist specifieke vaardigheden, geduld, tijd en veel ervaring. Zonder die kwaliteiten leidt de ‘nieuwe’ informatievergaring tot ‘data’ maar wordt het geen journalistiek. Ter illustratie: Wanneer je sleepnetten door de oceaan trekt, levert dat een grote vangst op. Daarna kun je op zoek naar de vis die je nodig hebt. De kans bestaat dat ie er niet bij zit of tussen de mazen van het net ontsnapt. Een betere aanpak is; goed kijken naar de stroming van het water, onderzoeken hoe diep de vis zwemt die je wilt vangen, hoe zwaar ie is en wat ie eet. Daarna gooi je, op een goed gekozen plek, een hengel uit met het juiste aas aan de haak en wacht rustig af.

vlcsnap-2012-12-01-00h30m43s5

Spitten in archieven en en documenten, vertrouwelijke gesprekken, WOB procedures, de strategische omgang met bronnen, buiten het zicht je werk doen, bronnen beschermen, geen slapende honden wakker maken. Het is tijdrovend en vraagt tact en zelfbeheersing. Of zoals wijlen collega Steven de Vogel het formuleerde: “Onderzoeksjournalistiek is als een appel die voor je ligt. Je doel, de onthulling, zit in de pitjes, onzichtbaar verborgen en goed beschermd, in het midden. Toch snij je de appel niet meteen dwars door midden want dan vliegen de pitjes alle kanten op. Beter is het de appel voorzichtig, in dunne laagjes te schillen. Geduldig, met overleg.”

Nieuwe media vergroten de noodzaak om snel te publiceren. Een onstuitbare ontwikkeling. Journalistieke uitgangspunten als hoor -en wederhoor, check en doublecheck leggen onder die druk steeds vaker het loodje. In de ééndimensionale nieuwsvoorziening is een ‘foutje’ snel hersteld en richt het zelden grote schade aan. Voor onderzoeksjournalistiek gelden andere normen. Wie de macht kritisch controleert kan zich geen slordigheden permitteren. Een enkele fout kan geloofwaardigheid blijvend beschadigen, het verliezen van rechtszaken en omvangrijke schadeclaims. Voor een publicatie moet de stofkam door het materiaal. Ieder detail moet kloppen. Behoedzaamheid, geduld, zorgvuldigheid en bewijskracht moeten zwaarder wegen dan de drift om snel te scoren. De investering moet leiden tot een onthulling maar garanties zijn er niet. Bij onderzoek is de uitkomst altijd onzeker. Gelukkig zijn de inspanningen, zelfs als ze geen nieuws opleveren, nooit voor niets geweest. Ze leiden altijd tot dossierkennis en een netwerk waar een redactie z’n voordeel mee kan doen.

vlcsnap-2012-12-01-00h30m48s60

Nu traditionele media vechten voor hun bestaan, dringt het besef nog onvoldoende door maar onderzoeksjournalistiek heeft de toekomst. Niet de vorm (krant, televisie, radio, internet) maar de inhoud en de kwaliteit ervan zal gaan domineren. Journalisten/ media moeten zich gaan profileren met eigen nieuws en dossiers die ze – via alle beschikbare kanalen- onder hun merknaam verspreiden.

Onderzoeksjournalisten volgen niet maar initiëren. Ze zijn minder geinteresseerd in zaken die hen op een presenteerblaadje worden aangereikt. Liever tillen ze, op eigen kracht, zaken boven water. Maatschappelijk relevante misstanden, fraude, corruptie, misbruik en nepotisme. Sting like a bee onderzoekt waar beleid faalt en macht ontspoort.